एक अथक द्वंद्व सुरू आहे माझ्या मनात,
अगदी अनादी काळापासून,
हा संघर्ष आहे तुझ्या माझ्यातला,
कळत नाहीये की तो आहे माझ्याशीच माझा.
सतत दिसून येतं डावं ऊजवं,
जणू बसलं आहे लावून स्वताच्याच पाठीला पाठ,
संवाद तोडून कुढतं कधी मनातल्या मनात.
कधी कधी जेव्हा डोळे उघडतात,
तेव्हा विचारावंसं वाटतं,
हेच द्वंद्व सुरू आहे का तुझ्याही मनात?
English translation
~~~~~
There’s a tussle in my mind,
Continuing since eternity,
Tussle’s between you and me,
Or is it, me versus me?
I witness right and left
sitting back to back all the time,
Looking inward, immersed in silence.
But whenever I open my eyes,
I always wanted to ask,
Is the same tussle is troubling you?
मनातल्या बागेला मायेचं कुंपण.
बागेतल्या फुलाफळांची करायचं राखण
कुणा ढोराचं भय नाही,
ना कुणा चोराचं.
कुतूहल नावाचं एक बारीक पिल्लू,
बिनधास्त बागडायचं त्या बागेत.
कुंपणाच्या बाहेर काय आहे बघायला उड्या मारायचं,
धडपडायचं.
कधी कुंपणावर आपटायचं, लागायचं,
पण कुतुहलच ते, ते कधीच नाही थांबायचं.
त्याला खुणावायचं ते जे कुंपणाबाहेर असायचं.
दिसामागून दिस गेला, मासामागून मास,
वर्षे सारत कुतुहलसुद्धा वाढले मोठेच खास,
एक दिवशी जोर लावून मारली लांब उडी.
बाग सोडून विश्वाच्या पोकळीत पडली उडी.
तगमग, धडपड, बडबड, त्रागा, सारं काही झालं.
पोकळीचा या ठाव घेणं हेच वेड लागलं.
आठवत नाही,
तेव्हापासून आजवर, किती सरली वर्ष
कुतूहलाचा चालूच आहे आपला आपला संघर्ष…
I have commented about human curiosity about unknown voids of this universe in this poem. The imagery I have used is of a secured garden from which human mind is trying to escape in to the unknowns of this world. Hope you will like it. If you enjoyed this poem and my recitation, please feel free to share, like comment and subscribe to my blog.
This quatrain is about the beauty of flowy hair of love interest.
~~~
येती बटा भाळावरी
लाटा जशा त्या सागरी
खेचूनी मज ओढती
नावेपरी त्या अंतरी
~~~
हिंदी मतलब
–
ये तेरी बिखरी लटे,
जैसे सागर की लेहरे,
खिच ले मुझे खुदमे,
जैसे कश्ती छोटी कोई…
~~~
राखी, मग ती रेशमी असो, सोन्या-चांदीची असो, सुती असो की अगदी आजकाल येते तशी झगमग करणारी LED दिव्यांची असो; भावाबहिणीसाठी खूप पवित्र आणि ताकदवान बंधन आहे. धागा, ही ZEE5 ची फिल्म फिरते ती याच पवित्र बंधनावर. राज गुप्तांच्या दिग्दर्शनाखाली तयार झालीला हा चित्रपट साहिल केणे आणि अश्विनी लाडेकर यांच्या उत्तम अभिनयाने एका वेगळ्याच उंचीवर पोचतो. गोष्टीचा भर या नात्याच्या आजूबाजूने फिरत असला तरी या चित्रपटात घडणारं महाराष्ट्राच्या खेड्यातलं जीवन अत्यंत खुबीने दाखवण्यात यश आले आहे.
शंकर आणि उमा या भावंडांच्या नात्याला धरून पुढे जाणारा हा चित्रपट मराठी ग्रामीण जीवनाच्या अनेक अंगांना अगदी सहजपणे स्पर्श करत जातो. चित्रपट सुरु होतो तोच अगदी मराठी मातीत रुजेलेल्या आणि तुम्हा आम्हाला आपल्या लहानपणात घेऊन जाईल अशा गोट्या खेळण्याच्या सीननी आणि तिथून आपण शंकरच्या मागे मागे फिरत हा सिनेमा बघतो. भावाबहिणीच नातं उमलत जातं पण त्याच बरोबर उमाच्या मनात रुजलेल्या प्रेमाचं दर्शनही या कथेत घडत जातं. या उलगडत जाणाऱ्या नात्यांच्या पार्श्वभूमीवर वाजणारं संगीत नक्कीच मराठी मातीत रुतलेलं आहे.
रक्षाबंधनाच्या वेळेचं गाणं आणि त्या वेळेचं चित्रीकरण आपल्याला थेट ग्रामीण महाराष्ट्रात घेऊन जात. तिथलं छोट्या छोट्या सणांचं जे उत्साहाचं वातावरण असतं ते अगदी छोट्याशा सीन मधून अगदी छान दाखवल आहे. चित्रीकरणाची जबाबदारी समर्थपणे पेलणाऱ्या समीर दांडेकर चं कौतुक करावे तितके कमीच आहे. पण याच चित्रीकरणाला सुस्मित लिमये आपल्या पार्श्वसंगीताने एका वेगळ्या उंचीवर नेऊन ठेवतात.
वास्तविक हे भावाबहिणीचं नातं काही आपल्या चित्रपटसृष्टीला नवीन नाही. श्रेयस तळपदे आणि श्वेता प्रसादचा “इक्बाल” तसच संजय सुरी आणि जुही चावलाचा “माय ब्रदर निखील” याच नात्याच्या काही वेगळ्या छटा आपल्यासमोर घेऊन येतात. अगदी इतकंच कशाला, चित्रपटाचा मुख्य विषय नसला तरी “जाने तू या जाने न” मधून दिसणारं जेनेलिया डिसुझा आणि प्रतिक बब्बर यांच्यातलं भावाबहिणीच नातं मनातल्या काही विशेष तारा छेडून जातं.
अर्थात या नात्याचं महत्व म्हणा, किंवा आकर्षण म्हणा काय केवळ आपल्यालाच आहे असे नाही. आपल्याकडे जरी याला रक्षाबंधन आणि भाऊबीज असं धार्मिक महत्व असलं तरीसुद्धा साऱ्या जगाला या नात्यातलं प्रेम तितकंच प्रेमळ आणि महत्वाच वाटतं. असेच भावंडांच्या नातेसंबंधांचे वेगवेगळे पैलू अनेक इंग्रजी चित्रपटांमधून पण हाताळले गेले आहेतच. Her Name Is Sabine असेल, किंवा २००९ चा My Sister’s Keeper असेल, यातून सुद्धा भावंडांमधलं एक वेगळे नाते उलगडायचा प्रयत्न या चित्रपटाच्या माध्यमातून केलं गेला. अजूनही काही चित्रपट आहेत त्याबद्दल आपल्याला या पेजवर माहिती मिळू शकेल.
पण या साऱ्या सिनेमांपेक्षा धागा या नातेसंबंधाचा एक वेगळा पदर घेऊन आपल्यासमोर येतो. ग्रामीण महाराष्ट्रातील जनमानसावर असलेला रूढी, परंपरा यांचा पगडा किती घट्ट आहे याचाही संदर्भ या चित्रपटात अत्यंत खुबीने गोवला आहे. याबद्दल याचे कथा पटकथा लेखक शाद्वल यांचे विशेष आभार मानायला हवेत. आणि त्याच बरोबर मराठी भाषेचा खास ग्रामीण लहेजा पकडण्याचे काम संवाद लेखकांच्या टीमने अगदी चोख बजावले आहे. त्यामुळे कुठेही चित्रपटाची पकड प्रेक्षकांवरून सुटत नाही. डॉ. भाग्यश्री चिटणीसांनी साकारलेली आई तशी पडद्यावर अगदी दोन तीन शॉटपुरतीच आहे पण आई म्हणजे वात्सल्य हे ठसवून गेली आहे. शंकरची मित्रमंडळी आणि उमाचा मित्र सुद्धा आपल्याला अगदी सहज आपल्या आजूबाजूला सापडतील यात शंका नाही.
उमाच्या मनात रुजलेल्या प्रेमाचं काय होतं? वडिलांनी राखी पौर्णिमेच्या दिवशी सांगितल्याप्रमाणे शंकर आपल्या बहिणीची काळजी घेतो का? तिच्या पाठीशी उभा राहतो का? या साऱ्या प्रश्नांना या चित्रपटात अगदी छान आटोपशीर पद्धतीने हाताळले आहे. पण हा चित्रपट पाहिल्यानंतर माझ्या मनात काही प्रश्नांनी घर करणे सुरु केले आहे. त्याबद्दल पुन्हा कधीतरी…
गाभाऱ्यातल्या देवाचे, आज चक्क मौन सुटले,
ऐकणारा एकटा मी, कानांचे पारणे फिटले,
बरे झाले आत्ता आलास,
अगदी दबक्या आवाजात बोलला.
दिवसभर मागण्यांचा मारा, नवसांचा मारा सोसला.
आठवतं तुला, आपल्या गप्पा व्हायच्या?
लहानगा होतास, येऊन बसायचास,
निरागस असायचे प्रश्न तुझे,
आजूबाजूच्या गोष्टींचे वाटे कोडे,
हळू हळू गर्दी वाढली,
तुझी माझी भेट दुरावली.
मग पुढे काय झालं मलाही कोडंच आहे,
कोणाचं काय चुकलं कळणं अवघडच आहे,
बँक पोस्टातल्यासारखे चौके इथं कोणी आणले?
प्रसाद, फुलं आणि नारळ विकून कोणी खाल्ले!
दर्शन रांगाही वेगळ्या झाल्या,
माझ्या वेळेचाही लिलाव केला…
या साऱ्या गजबजाटावर आवाज करून,
घंटा बडवून बडवून मागण्यांचे नुसतेच आवाज येतच होते.
क्षण दोन क्षण दिसणाऱ्या डोळ्यांत भाव मात्र नव्हते
आज सारं काही शांत झाल्यावर,
गाभाऱ्याची दारं बंद झाल्यावर,
केवळ समई तेवतअसतांना तू आत आलास,
अन् नकळत माझ्या दगडी चेहेऱ्यावर हसू उमटलं,
आत आलास, शांतपणे बंद दाराच्या जाळीतून
अगदी थेट माझ्या डोळ्यात पाहिलेस
अन् आज चक्क माझे मौन सुटले,
तुझ्याशी बोलून बरे वाटले
कविता का अर्थ हिंदी में…
मंदिरके भगवान ने आज चुप्पी तोड़ी, और मंदिरमें सुनने के लिए मै अकेलाही था।
अच्छा हुवा जो अब आए, बहोत धीमी आवाज़ में भगवान बोले।
दिनभर इनकी मांगे सुनो, मन्नतोंकी मार झेलो।
तुम्हे याद भी है? ढेर सारी बातें होती थी अपनी।
बहोत छोटे थे तुम, आके बैठा करते थे यही।
बहोतही सरल सवाल होते थे तुम्हारे, आसपास घट रहे घटनाओंपर।
धीरे धीरे भीड़ बढ़ती गई , और तुम्हारी मुलाक़ात घटती।
आगे क्या हुवा ये मुझे भी नहीं पता, गलती किसकी थी ये भी नहीं समझा।
बैंक और पोस्टऑफिस जैसे काउंटर किसने खोले?
प्रसाद, फूल और नारिया बेच किसने खाए?
दर्शनकी कतारे भी बट गई ,
मेरे समयकी भी नीलामी हो गई।
ये सारे कोलाहलके ऊपर आवाज उठाते हुवे,
बड़े जोर जोरसे घंटा बजा बजाकर “हमारी माँगे पूरी करो” के नारे लगते ही रहे.
पल दो पल दिखते आँखोसे भाव बिलकुल गायब थे।
आज तुम आए, सब शांत होने के बाद,
गर्भगृहके दरवाजे तक बंद हो गए है।
तू अंदर आए तो सिर्फ ये तेल का दिया जल रहा था,
और मेरे पथरीले चहरे पे एक हसी खिल उठी।
तुम अंदर आए, शांतिसे, बंद दरवाजेके जालीसे,
सीधा मेरी आँखोमे झांक कर देखा।
और… आज मैंने चुप्पी तोड़ी,
तुमसे बात करके बड़ी ख़ुशी हुई।
खिडकीच्या फुटक्या काचेतून आज बारीक उजेड दिसला,
निद्रिस्त वास्तुपुरुषाला, बहुदा, जाग आली….
कित्येक दशकांच्या स्वस्थ झोपेतून आज
या अस्वस्थ करणाऱ्या खडखडाटाने जेव्हा हा जागा झाला,
तेव्हा त्याने अंग सैल करायला आळोखे पिळोखे दिले असतील? तुमच्या आमच्या सारखे?
या थंडीतल्या बोचऱ्या वाऱ्याची झुळूक फुटलेल्या तावदानातून आत शिरली आणि पेटलेल्या मिणमिणत्या दिव्यानी आपली ज्योत थरथरवून हुडहुडी भरल्याचे जाहीर केलं.
त्याच वेळी, दोन फूट खोल मातीच्या उबदार पांघरुणातून अचानक थंडीत बाहेर यायला लागलं म्हणून हा म्हातारा कदाचित चरफडून शिव्याशाप देत असणार.
नाही तर धडामकन् आवाज करत, एक तुळई खाली आली नसती.
‘बरे झाले आपोआपच पडली…’ असे जेव्हा उद्या हा वाडा उतरवायला येणारे मजूर म्हणतील तेव्हा या म्हाताऱ्याचा चेहरा पाहीन म्हणतो…..
~
आदित्य साठे
०८-०१-२०१९
कविता का थोडासा मतलब हिंदी मे…
आज, तुटे हुये शीशेसे हलकीसी रौशनी दिखी, सालोंसे सोय वास्तुपुरुष शायद जाग चुका है|कई दशकोंकी गेहरी निंदसे जब इन परेशान करती खडखडाहटसे जब जनाब उठे होंगे, तो क्या आप और हम जैसेही आलासाये होंगे? आज कि सर्द रात मे जब चुभती हवा तुटे खिडकीसे अंदर पोहोची, तो जलती लौ भी थरथराकर थंडसे कांप उठी| शायद उसी समय, दो-ढाई फिट जमीन की गर्म राजाईसे इस कपकपाती थंड मे बाहर आना पडा, इसलिये शायद, ये बुढा चीढ कर गलीया बक गया| वरना धडामSS कर के ये छत न गिरी होती| “अच्छा हुवा जो अपने आपही गिर गयी…” कल ये हवेली गिराने जब आनेवाले मजदूर ये कहेंगे, तब ये बुढा चेहरा देखुंगा शायद…